BIULETYN INFORMACYJNY
OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

26 Listopad 2012

Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Nowe szanse – nowe wyzwania

20 listopada 2012 r. na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim odbyła się konferencja „ Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Nowe szanse- nowe wyzwania”. Konferencję rozpoczął organizator i koordynator ks. Dr. Hab. Witold Janocha, określeniem „przywrócić kolory światu”. Oznaczało to przedstawienie głównego celu tego rodzaju konferencji – przypominanie o ciągle obecnym problemie sytuacji społecznej osób niepełnosprawnych, aby uniknąć obojętności.

 Jako pierwszy wystąpił prof. Janusz Kirenko, z wykładem o  Modelach niepełnosprawności w perspektywie konwencji ONZ. Podkreślał znaczenie, jakie ma ta konwencja w takich obszarach jak zdrowie, edukacja czy komunikacja i inne płaszczyzny życia społecznego, dla osób z niepełnosprawnością. Zaznaczył niejako przy okazji, iż prawo polskie często nie spełnia wymogów konwencji (za przykład podając prawa dotyczące ubezwłasnowolnienia i zawierania małżeństw, które mają być znowelizowane dopiero przed 2014). Ponadto, zaznaczył również, konieczność przystosowania prawodawstwa do potrzeb i możliwości osób niepełnosprawnych, z indywidualnym podejściem i indywidualnymi konsekwencjami. Wyraził swój sprzeciw wobec „Ideologii normalności” umieszczonej w mentalności społeczeństwa, która stanowi większą barierę w korzystaniu przez osobę niepełnosprawną ze swoich praw, niż samo niedostosowane polskie prawo. Największe znaczenie, zdaniem profesora mają modele: indywidualny i społeczny. Ten pierwszy jest rozpatrywany na poziomie jednostkowym, w kategoriach medycznych, jako osobista tragedia, doznanie lub nabycie pewnych uszkodzeń fizycznych, zmysłowych czy umysłowych, narzucających pewne ograniczenia. W tym modelu traktuje się osobę niepełnosprawną jako pacjenta, któremu potrzebna jest rehabilitacja. Drugi model natomiast, ujmuje niepełnosprawność jako problem społeczny. Nie wynika z uwarunkowań indywidualnych, lecz jest wynikiem wielu czynników środowiska, zarówno fizycznego jak i społecznego. Osoba niepełnosprawna z pacjenta staje się konsumentem, mającym prawo do egzekwowania własnych praw, korzystania z doradztwa oraz decydowania o własnym życiu. Podkreślany jest tutaj nacisk na samopomoc, usuwanie barier, integrację i akceptację. Niepełnosprawność jako problem społeczny, wymaga więc mobilizacji i pracy całego społeczeństwa obywatelskiego. Jednakże, należy podkreślić, że modeli indywidualnego i społecznego nie należy traktować jako kategorie całkowicie odrębne lub antagonistyczne.  Przeciwnie powinny być komplementarne względem siebie, tj. wzajemnie się uzupełniające. Obecnie w naukach społecznych uznaje się interdyscyplinarne i wielopłaszczyznowe podejścia do problemów nękających społeczeństwo, za najbardziej adekwatne.

Jako druga wystąpiła Krystyna Mrugalska  z Polskiego Forum Osób Niepełnosprawnych, która stwierdziła,  że ratyfikacja Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych jest sukcesem i budzi nadzieję na poprawę sytuacji osób z niepełnosprawnościami w Polsce. Ratyfikowanie oznacza, że konwencja zaczyna obowiązywać także na terytorium RP, nawet jeżeli nie we wszystkich punktach jestzgodna z obecnym prawem krajowym. Konwencja potwierdza  prawa człowieka niepełnosprawnego, na równi z osobami pełnosprawnymi. Wszystko wskazuje na to, że nie będzie kolejnym „pustym” dokumentem, ale  zbiorem nadrzędnych dyrektyw i wyznaczonych standardów dla wszelkich instytucji publicznych, stowarzyszeń oraz ich projektów skierowanych do osób z niepełnosprawnościami. Jak powiedział Kofi Annan, sekretarz generalny ONZ w latach 1997- 2006: „przyjęcie konwencji o prawach osób niepełnosprawnych jest początkiem nowej ery”. Konwencja ma za zadanie przede wszystkim likwidować bariery, utrudniające osobom z niepełnosprawnością uczestnictwo w życiu społecznym oraz stymulować rozwój efektywnej polityki społecznej, także na poziomie Unii Europejskiej. Przejawia się ona w Europejskiej Strategii w sprawie niepełnosprawności 2010-2020: Odnowionym zobowiązaniu do budowania Europy bez barier.

Następnie wystąpiła Monika Lipińska, zastępca prezydenta miasta Lublin- z referatem na temat Realizacja zapisów konwencji ONZ na poziomie samorządu. Treść wystąpienia można ująć w kilkunastu punktach. Lublin od lat realizuje założenia ujęte w konwencji:

  1. Realizowanie działań mających na celu usuwanie barier mentalnych, wsparcie i pomoc osobom niepełnosprawnym.
  2. Likwidowanie barier architektonicznych.
  3. Zapewnianie dostępu do edukacji poprzez politykę wyrównania szans.
  4. Umożliwianie lepszego dostępu do informacji
  5. Usprawnianie  dostępu do dóbr kulturowych.
  6. Tworzenie i realizacja polityki mieszkaniowej.
  7. Wspieranie aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych, w szczególności na otwartym rynku pracy.
  8. Rozbudowywanie sieci placówek wspierających integrację społeczną osób niepełnosprawnych oraz zapewniającą im wsparcie terapeutyczno- rehabilitacyjne.
  9. Budowanie pozytywnego wizerunku osób niepełnosprawnych oraz podnoszenie poziomu świadomości społecznej.

Ze swojej strony dodam, że powyższe punkty mają charakter deklaratywny.  Nie jest co prawda tak, że samorządy nic nie robią w kwestii problemów osób niepełnosprawnych. Owszem podejmują właściwe działania, lecz w niewystarczającej ilości. Innymi słowy kierunek polityki społecznej na poziomie samorządu jest właściwy, jednakże konieczne jest zintensyfikowanie deklarowanych działań. Tym bardziej, że z danych statystycznych wynika, iż Lubelszczyzna ma najwyższy wskaźnik osób niepełnosprawnych przypadających na osoby pełnosprawne (17-18%). Co oznacza, że rola samorządu jako podmiotu wspierającego: wdrażanie założeń Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, powinna być jeszcze bardziej widoczna.

Jako kolejny wystąpił  Marek Stępniak, wiceprezes i współzałożyciel Fundacji Fuga Mundi. Przybliżał nam problematykę Organizacje pozarządowe działające na rzecz niepełnosprawnych- nowe wyzwania. Wskazał na brak osobnego rozdziału w Konwencji ONZ o  prawach osób niepełnosprawnych, mówiących o roli i funkcji organizacji samorządowych. Choć z drugiej strony zauważył też, że taka funkcja sama się niejako narzuca, ponieważ wdrażanie konwencji jest możliwe tylko przy współpracy instytucji państwowych oraz III sektora tzw. ekonomii społecznej. Wspomniał także, iż rolą pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych jest koordynacja i czuwanie nad wdrażaniem konwencji. Ponadto, zwrócił uwagę na konieczność dostosowania projektów przeznaczonych dla osób z niepełnosprawnością, zarówno tych europejskich jak i z PFRON-u, do standardów wyznaczanych przez konwencję. Wszystko to jego zdaniem prowadzi do wniosku, że rolą organizacji pozarządowych jest stworzenie systemu wsparcia dla osób niepełnosprawnych, wychodzące od lokalnych inicjatyw i programów wsparcia.

Temat kolejnego referatu Równe szanse w dostępie do edukacji osób z niepełnosprawnością, zaprezentowała go przedstawicielka Biura Rzecznika Praw Obywatelskich. Podkreślała obecny trend wypierania edukacji integracyjnej na rzecz edukacji włączającej, która jest oparta na społecznym modelu postrzegania niepełnosprawności. Dowodzi ona, że niepełnosprawność jest miedzy innymi wynikiem barier społecznych, ekonomicznych, prawnych i organizacyjnych, tworzonych przez społeczeństwo. Toteż, konieczne jest umożliwienie włączenia osób niepełnosprawnych w system edukacji powszechnej, a w konsekwencji w uczestnictwo w życiu społecznym. „Nie ma takich sfer życia, w których wymagana byłaby szczególna ochrona osób z niepełnosprawnością. Nie należy ich zamykać”- powiedziała. Podkreśliła również, konieczność istnienia niezależnej instytucji nadzorującej wdrażanie konwencji oraz zmiany systemu finansowania w oparciu o jej założenia. Ponadto, niezbędne są także: wparcie nauczycieli pracujących z uczniami niepełnosprawnymi, współpraca z rodzicami, oraz ich edukowanie, ujednolicenie systemu orzecznictwa o niepełnosprawności, dostępność systemów komunikacyjnych, informatycznych, dostęp do podręczników i pomocy dydaktycznych, a nade wszystko dostępność architektoniczna instytucji kształcących.

Z kolei referat pt. Dostępność rynku pracy dla osób niepełnosprawnych z obszarów wiejskich, zaprezentowany przez doc. Jarosława Żbikowskiego i dr. Dominika Dąbrowskiego z Wyższej Szkoły Państwowej im. Jana Pawła II w Białej Podlaskiej, przedstawiał najbardziej chyba palący problem i przeszkodę dla osób z niepełnosprawnością na drodze do usamodzielnienia.

Podczas prezentacji  teza o słabym dostępie osób niepełnosprawnych na terenach wiejskich  do rynku pracy, została dowiedziona, poprzez ukazanie licznych zależności statystycznych. Jednak najważniejszy i pokazujący istotę problemu, współczynnik to zaledwie 27% osób niepełnosprawnych z obszarów wiejskich pracujących. Z tych osób zatrudnionych 40 % pracę znalazło u pracodawcy w pobliżu miejsca zamieszkania, 29 % zatrudnionych niepełnosprawnych pracę znalazło dzięki pomocy znajomych. Z czego można wiele wywnioskować o ich nienajlepszej sytuacji społeczno- zawodowej. Jednym z powodów takiego stanu rzeczy jest fakt, iż trudno o jakiekolwiek oferty pracy, a w dodatku te dostępne są mało atrakcyjne.

Pracodawcy znajdują się obecnie przeważnie w kiepskiej sytuacji społeczno-ekonomicznej. Dzisiejsza koniunktura gospodarcza nie zapewnia korzystnych warunków do aktywizacji zawodowej. Znaczenie ma mała liczba instytucji zapewniających wsparcie oraz co ciekawe, mała skuteczność programów aktywizacji zawodowej (świadczy o tym m.in  ponad połowa respondentów nie pamięta nazw programu, w jakich uczestniczyła). Dr. Dąbrowski wyraził opinię „Takie programy są realizowane… po to by były zrealizowane” Nie bez winy są także, same osoby niepełnosprawne- często nie podejmują aktywnych działań zmierzających do podnoszenia swoich kwalifikacji i szukania zatrudnienia, także poza miejscem zamieszkania. Konieczne jest podjęcie stosownych działań, takich jak uproszczenie procedur związanych z zatrudnieniem, rozwój technologii informatycznych, wsparcie osób z niepełnosprawnością przez organizacje pozarządowe, poprawa jakości realizowanych programów i projektów, a także aktywna podstawa samych zainteresowanych. Doświadczenia pokazują, że jeżeli choć część powyższych warunków jest spełniana, to pracodawcy zazwyczaj przekonują się, iż osoby niepełnosprawne po wdrożeniu do pracy, mogą być dobrymi pracownikami.

Jako ostatni wystąpił, główny organizator i koordynator konferencji- ks. dr. hab. Witold Janocha, skupiając się głównie na postawach społecznych wobec osób niepełnosprawnych. Przedstawione przez niego wyniki badań, dowodzą, że dominującymi odczuciami wobec osób niepełnosprawnych są: współczucie (82,8%), chęć niesienia pomocy (72,3%), żal (58,3%), poczucie niesprawiedliwości (53,5%). Czyli z jednej strony jest to pozytywne zjawisko, ponieważ świadczy o empatii większości respondentów, z drugiej jednak totalne niezrozumienie (człowiek na ogół nie chce współczucia). Niepełnosprawność wydaje się być traktowana jako anomalia, a nie jako naturalna część otaczającego nas świata. Ks. dr. hab. Janocha zwrócił także uwagę na występujące patologie w działalnościach organizacji pozarządowych, które wykorzystują wizerunek osób niepełnosprawnych, w celach osiągnięcia korzyści materialnych, nieprzeznaczonych bynajmniej na pomoc potrzebujących. Konieczna jest poprawa takiego stanu rzeczy, aby możliwa była integracja osób niepełnosprawnych w społeczeństwie, przede wszystkim poprzez odkrywanie wspólnych celów i wartości oraz podniesienie poziomu świadomości społecznej.

Po skończonych prezentacjach, poprosiłem o komentarz i ocenę konferencji ks. dr. hab. Witolda Janochę:

„ Główne cele tego typu konferencji, to zapoznanie się z zapisami Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, promocja i upowszechnienie zapisów konwencji, jej kompleksowe ujęcie z różnych punktów widzenia. Jednakże potrzeba czasu, by ocenić czy założone cele zostały należycie zrealizowane. Pod względem organizacyjnym nasza konferencja odniosła sukces, ponieważ cieszyła się dużym zainteresowaniem, o czym świadczy obecność wielu przedstawicieli organizacji pozarządowych i instytucji pomocowych”.

tekst – Łukasz Lewicki

zdjęcia – Krzysztof Rzepecki

Copyright Ⓒ 2011 - 2018 LFOON-SW

%d bloggers like this: