BIULETYN INFORMACYJNY
OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

Zapisz się na newsletter

Upawnienia ON powrót
5 Wrzesień 2011

Prawa osób niepełnosprawnych w najważniejszych aktach prawa wewnętrznego i międzynarodowego

Podstawą naturalnych, nienaruszalnych i niezbywalnych praw osoby ludzkiej jest przyrodzona godność człowieka (Konstytucja RP art. 30; Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych Preambuła; Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych Preambuła; por. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka Preambuła i art. 1).  Mamy zatem prawa jako istoty rozumne i wolne (por.  Powszechna Deklaracja Praw Człowieka art. 1). Oznacza to, iż wszyscy posiadamy te same prawa, ich podstawą nie jest bowiem jakkolwiek rozumiana nasza pełnosprawność. Podstawą tą nie są również jakiekolwiek spisane akty prawa wewnętrznego, czy międzynarodowego, których funkcją jest jedynie ochrona naszych praw.

Specyficzne akty prawne regulujące status osoby niepełnosprawnej gwarantują tej kategorii osób szczególną ochronę, mającą na celu zabezpieczenie korzystania z zasadniczo tych samych – wspólnych i równych dla wszystkich uprawnień. Akty, o których mowa, mogą posiadać niejednakowy charakter i moc obowiązywania, wynikające z ich pozycji w hierarchii porządku prawnego.

Jedne z nich, jak deklaracje i uchwały (Powszechna Deklaracja Praw Człowieka; Karta Praw Osób Niepełnosprawnych) posiadają – zgodnie z dominującym w doktrynie prawnej poglądem – charakter głównie kierunkowy, zmierzają do ugruntowania w porządku prawnym, utrwalonych już w świadomości powszechnej jako obowiązujące, norm. Nie stanowią natomiast samodzielnej podstawy do wysuwania na drodze administracyjno-prawnej zaskarżalnych roszczeń. Można natomiast w nich upatrywać kryteria oceny prawomocności innych aktów prawnych. Całokształt regulacji prawnych obowiązujących w określonej społeczności – państwowej, czy międzynarodowej – powinien być z nimi zgodny.

Inne – posiadające charakter konwencji lub ustaw (Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych; Międzynarodowy Pakt Praw  Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych; Konstytucja RP) stanowią podstawę roszczeń, choć zawarte w nich normy domagają się z reguły jeszcze precyzacji w aktach prawnych niższego rzędu. Najwyższym aktem prawnym obowiązującym w Rzeczypospolitej Polskiej jest Konstytucja RP.

                       Najważniejsze zatem akty prawa wewnętrznego i międzynarodowego przynoszą m.in.:

 ZAKAZ DYSKRYMINACJI (Konstytucja RP art. 32 pkt. 2; Karta Praw Osób Niepełnosprawnych § 1; Powszechna Deklaracja Praw Człowieka art. 7; Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych art. 2 pkt. 1 i art. 26; Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych art. 2 pkt. 2). Dotyczy on całokształtu życia politycznego, społecznego i gospodarczego (art. 32 pkt. 2 Konstytucji RP), wiążąc się z prawem osoby niepełnosprawnej do niezależnego, samodzielnego i aktywnego życia ( Karta Praw Osób Niepełnosprawnych § 1).

 ZABEZPIECZENIE MATERIALNYCH WARUNKÓW UCZESTNICTWA W ŻYCIU SPOŁECZNYM w postaci dostępu do wielorakich dóbr i usług (Karta Praw Osób Niepełnosprawnych § 1 pkt. 1; Powszechna Deklaracja Praw Człowieka art. 25; Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych art. 11).

 DOSTĘP DO LECZENIA I OPIEKI MEDYCZNEJ ( Powszechna Deklaracja Praw Człowieka art. 25; Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych art. 12) w zakresie m.in. diagnostyki i rehabilitacji, zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze i sprzęt rehabilitacyjny (Karta Praw Osób Niepełnosprawnych § 1 pkt. 2). Prawo to implikuje obowiązek szczególnej aktywności władz publicznych na rzecz zapewnienia opieki zdrowotnej osobom niepełnosprawnym (Konstytucja RP art. 68).

 DOSTĘP DO WSZECHSTRONNEJ REHABILITACJI gwarantującej osobie niepełnosprawnej adaptację społeczną (Karta Praw Osób Niepełnosprawnych § 1 pkt. 3).

 DOSTĘP DO SZKOLNICTWA NA WSZYSTKICH JEGO POZIOMACH (Konstytucja RP art. 70; Powszechna Deklaracja Praw Człowieka art. 26; Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych art. 13) z zachowaniem kryterium zdolności na poziomie szkolnictwa wyższego. Realizacja tego prawa dokonuje się poprzez umożliwienie osobie niepełnosprawnej uczestnictwa w systemie oświaty zintegrowanej (wspólnej dla pełnosprawnych i niepełnosprawnych), a także w systemie szkolnictwa specjalnego i edukacji indywidualnej (Karta Praw Osób Niepełnosprawnych § 1 pkt. 4).

 PRAWO DO POMOCY PSYCHOLOGICZNEJ, PEDAGOGICZNEJ I INNEJ w rozwoju, zdobywaniu lub podnoszeniu kwalifikacji ogólnych i zawodowych (Karta Praw Osób Niepełnosprawnych § 1 pkt. 5; por. Konstytucja RP art. 69).

 PRAWO DO PRACY (Powszechna Deklaracja Praw Człowieka art. 23; Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych art. 6) zarówno na otwartym rynku pracy, jak i w warunkach dostosowanych do potrzeb niepełnosprawnych. Z prawem powyższym łączy się prawo do korzystania z doradztwa zawodowego i pośrednictwa (Karta Praw Osób Niepełnosprawnych § 1 pkt. 6).

 PRAWO DO ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO (Konstytucja RP art. 67; Powszechna Deklaracja Praw Człowieka art. 25 pkt. 1; Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych art. 9), implikujące obowiązek szczególnej aktywności władz publicznych w zabezpieczeniu egzystencji osób niepełnosprawnych (Konstytucja RP art. 68). Poziom zabezpieczenia społecznego powinien uwzględniać fakt ponoszenia przez osobę niepełnosprawną zwiększonych kosztów wynikających z jej niepełnosprawności, także w systemie podatkowym (Karta Praw Osób Niepełnosprawnych § 1 pkt. 7).

 PRAWO DO ŚRODOWISKA WOLNEGO OD BARIER FUNKCJONALNYCH – np. w dostępie do urzędów, punktów wyborczych, obiektów użyteczności publicznej. Wiąże się ono z prawem do swobodnego przemieszczania się, informacji i komunikacji międzyludzkiej (Karta Praw Osób Niepełnosprawnych § 1 pkt. 8) i implikuje obowiązek pozytywnej aktywności państwa (Konstytucja RP art. 69).

PRAWO DO SAMORZĄDNEJ REPREZENTACJI (por. Konstytucja RP art. 58 pkt. 1) obejmujące także obowiązek konsultowania z nią wszelkich projektów aktów prawnych odnoszących się do osób niepełnosprawnych (Karta Praw Osób Niepełnosprawnych § 1 pkt. 9).

PRAWO DO UCZESTNICTWA W NAJSZERZEJ ROZUMIANYM ŻYCIU SPOŁECZNYM (Powszechna Deklaracja Praw Człowieka art. 21 i 27 pkt.1; por. Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych art. 15 pkt. 1), przez które należy rozumieć życie publiczne, społeczne, kulturalne, artystyczne, sportowe oraz PRAWO DO UCZESTNICTWA W REKREACJI I TURYSTYCE (Karta Praw Osób Niepełnosprawnych § 1 pkt. 10).

             Przywołane wyżej ogólne normy konkretyzują się na gruncie prawnym poprzez wydawanie aktów prawnych niższego rzędu, regulujących szczegółowo uprawnienia osoby niepełnosprawnej.

 Podstawa prawna:

  • Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.IV.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483);
  • Karta Praw Osób Niepełnosprawnych. Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 1.VIII.1997 r. (M.P. z 13.VIII.1997 r. Nr 50, poz. 475);
  • Powszechna Deklaracja Praw Człowieka ONZ z 10.XII.1948 r.;
  • Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 16.XII.1966 r.;
  • Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych z 16.XII.1966 r.1

              1Obydwa Pakty Praw Człowieka stanowią konwencje międzynarodowe, ratyfikowane przez Polskę dn. 3.III.1977 r.

 Zygmunt Marek Miszczak

Copyright Ⓒ 2011 - 2016 LFOON-SW

Administrator 2011 - 2016 Mateusz Urbański