BIULETYN INFORMACYJNY
OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

Zapisz się na newsletter

Upawnienia ON powrót
24 Październik 2011

Świadczenia o charakterze nierentowym

Poniżej zajmiemy się krótko charakterystyką większości świadczeń o charakterze nierentownym. Wykazują one niekiedy związek z niepełnosprawnością biologiczną osoby uprawnionej – w szczególności niezdolnością do wykonywania obowiązków pracowniczych, jakkolwiek w kręgu podmiotów uprawnionych znaleźć się mogą nie tylko i nie wszystkie osoby niepełnosprawne w znaczeniu prawnym.

PRZESŁANKAMI UZYSKANIA PRAWA DO ZASIŁKU CHOROBOWEGO SĄ:

– niezdolność do pracy;

– powodująca ową niezdolność choroba. Przesłankę taką stanowić może także podjęcie leczenia uzależnienia alkoholowego, od środków uzależniających lub substancji psychotropowych w stacjonarnym zakładzie lecznictwa odwykowego; wydana na podstawie przepisów o chorobach zakaźnych i zakażeniach, decyzja upoważnionego organu, lub poddanie się przez kandydata na dawcę komórek/tkanek/narządów stosownym badaniom lekarskim;

– trwanie ubezpieczenia chorobowego. Wymagany jest okres nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego w wymiarze 30 dni, jeżeli jednak przerwa w ubezpieczeniu nie jest dłuższa, niż 30 dni (albo wynika z urlopu wychowawczego/ bezpłatnego) uważa się ją za niebyłą.

Finansowany ze środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zasiłek chorobowy przysługuje osobie uprawnionej po wyczerpaniu przez nią limitu 33 dni niezdolności do pracy w ciągu roku kalendarzowego, za które pracownik zachowuje prawo do 80 % wynagrodzenia wypłacanego ze środków pracodawcy. Okres zasiłkowy wynosi nie dłużej, niż 182 dni niezdolności do pracy w ciągu roku kalendarzowego, lub nie więcej, niż 270 dni, gdy niezdolność do pracy wystąpiła w przypadku gruźlicy lub w okresie ciąży. Do okresu zasiłkowego wlicza się jednak wszystkie okresy nieprzerwanej niezdolności do pracy – także te, za które pracownik uzyskał wynagrodzenie od pracodawcy. Wysokość zasiłku chorobowego za czas niezdolności do pracy wynosi 80% wynagrodzenia pracownika.

W czasie trwania okresu zasiłkowego – nie później jednak, niż na 60 dni przed jego zakończeniem – sprawujący nad osobą niezdolną do pracy opiekę lekarz ustala celowość wystąpienia z wnioskiem o przyznanie osobie uprawnionej świadczenia rehabilitacyjnego, lub renty z tytułu niezdolności do pracy.

PRZESŁANKAMI UZYSKANIA PRAWA DO ŚWIADCZENIA REHABILITACYJNEGO SĄ:

– wyczerpanie zasiłku chorobowego;

– dalsza niezdolność do pracy;

– rokowanie odzyskania zdolności do pracy wskutek leczenia lub rehabilitacji. Dwie ostatnie przesłanki ustalane są przez lekarza orzecznika ZUS.

Świadczenie, o którym mowa, jest świadczeniem pieniężnym, wypłacanym w wysokości 90% wynagrodzenia lub przychodu przez okres pierwszych 90 dni jego pobierania; w późniejszym okresie wynosi 75% podstawy wymiaru zasiłku chorobowego. Jeżeli jednak niezdolność do pracy przypadła na okres ciąży lub wynikła z wypadku przy pracy lub choroby zawodowej – wysokość świadczenia rehabilitacyjnego wynosi 100%.

Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje osobie uprawnionej przez cały okres jej rehabilitacji, nie dłużej jednak, niż przez 12 miesięcy. Nie przysługuje ono osobom, które są uprawnione do:

– emerytury;

– renty z tytułu niezdolności do pracy;

– zasiłku dla bezrobotnych;

– zasiłku przedemerytalnego;

– świadczenia przedemerytalnego;

– urlopu na poratowanie zdrowia.

PRZESŁANKAMI UZYSKANIA ZASIŁKU WYRÓWNAWCZEGO SĄ:

– podjęcie pracy;

– zmniejszona w stosunku do okresu sprzed poddania się rehabilitacji zawodowej zdolność do pracy;

– obniżenie wynagrodzenia wskutek poddania się rehabilitacji zawodowej w celu przyuczenia się do nowej pracy.

Zasiłek wyrównawczy jest świadczeniem pieniężnym, przysługującym osobie uprawnionej w wysokości różnicy między przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem, pobieranym przez tą osobę w okresie 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających rehabilitację, a zmniejszonym w okresie poddania się rehabilitacji wynagrodzeniem za pracę. Zasiłek ten przysługuje osobie uprawnionej przez cały okres trwania rehabilitacji – nie dłużej jednak, niż przez 24 miesiące. Nie przysługuje on osobom uprawnionym do:

– emerytury;

– renty z tytułu niezdolności do pracy.

PRZESŁANKAMI UZYSKANIA JEDNORAZOWEGO ODSZKODOWANIA SĄ:

– stały (naruszenie sprawności organizmu powodujące nie rokujące poprawy upośledzenie jego czynności) lub długotrwały (naruszenie sprawności organizmu powodujące upośledzenie jego czynności na okres ponad 6 miesięcy, mogące jednak ulec poprawie) uszczerbek na zdrowiu poniesiony wskutek

– wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.

Przesłanką negatywną, wykluczającą skorzystanie ze świadczeń z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej jest zaleganie z wpłatą składek na ubezpieczenie społeczne na kwotę przekraczającą 6,60 gr do czasu spłaty zadłużenia. W wypadku wystąpienia zaległości, winna ona zostać uregulowana w terminie 6 miesięcy od dnia wypadku lub od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczeń z tytułu choroby zawodowej.
Pojęcie choroby zawodowej regulowane jest w oparciu o Art.237 §1 pkt 3 Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy przez Rozporządzenie Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Wysokość jednorazowego odszkodowania oblicza się, przyznając kwotę 20 procent przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej (ogłaszane w Dzienniku Urzędowym RP „Monitor Polski” przez Prezesa GUS, poczynając od drugiego kwartału każdego roku) za każdy procent uszczerbku na zdrowiu.

PRZESŁANKAMI UZYSKANIA DODATKU PIELĘGNACYJNEGO SĄ:

– uzyskanie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy i do samodzielnej egzystencji lub

– ukończenie 75 roku życia (z urzędu).

PRZESŁANKAMI UZYSKANIA ŚWIADCZENIA PIENIĘŻNEGO dla osób, które w wyniku działań wojennych, nie wchodząc w skład formacji wojskowych, zmilitaryzowanych służb państwowych lub formacji zbrojnych ruchu oporu, utraciły wzrok, są:

– powodujące całkowitą niezdolność do pracy naruszenie sprawności organizmu poprzez utratę wzroku;

– zaistnienie powyższego wskutek działań wojennych 1939-1945, albo wskutek eksplozji niewypałów/niewybuchów pozostałych po wojnie na terytorium RP względem

– cywilnego kręgu podmiotów.

Świadczenie, o którym mowa, przysługuje w wysokości renty socjalnej. Wysokość tę zmniejsza się o 50% w stosunku do osób, które pobierają:

– emeryturę;

– rentę z tytułu niezdolności do pracy;

– rentę rodzinną;

– rentę socjalną;

– uposażenie rodzinne wypłacane członkom rodziny sędziego lub prokuratora;

– inne świadczenie o charakterze rentowym od instytucji zagranicznej.

PRZESŁANKAMI UZYSKANIA ZASIŁKU MACIERZYŃSKIEGO SĄ:

– trwanie okresu ubezpieczenia chorobowego lub urlopu wychowawczego (przesłanka ta nie obowiązuje, jeżeli ubezpieczenie ustało w czasie ciąży w wyniku ogłoszenia upadłości/likwidacji pracodawcy, albo z naruszeniem przepisów prawa) oraz

– urodzenie dziecka/przyjęcie dziecka w wieku do 7 roku życia (do 10 roku życia w stosunku do dzieci, którym odroczono obowiązek szkolny) na wychowanie i wystąpienie do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przysposobienie (albo przyjęcie takiego dziecka na wychowanie w ramach niezawodowej rodziny zastępczej).

Zasiłek macierzyński jest świadczeniem pieniężnym, związanym z trwaniem urlopu macierzyńskiego lub okresu na zasadach urlopu macierzyńskiego. Przysługuje on osobie uprawnionej w wymiarze 100% wynagrodzenia lub przychodu, będącego podstawą jego wymiaru, przez okres zależny od aktualnie podjętej w stosunku do kręgu podmiotów uprawnionych decyzji ZUS.

Uprawnieniem matki jest zrzeczenie się – po wykorzystaniu co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego – pozostałej części urlopu/zasiłku i powrót do pracy. Takie zrzeczenie się wiąże się z wykorzystaniem pozostałej części urlopu/zasiłku macierzyńskiego przez ojca dziecka.

Okres przysługiwania urlopu/zasiłku macierzyńskiego skraca się do 8 tygodni po porodzie w wypadku urodzenia dziecka martwego lub zgonu dziecka przed upływem 8 tygodni życia. W takim wypadku urlop przysługujący kobiecie w okresie 7 dni od dnia zgonu dziecka musi być wykorzystany. W wypadku zgonu dziecka po upływie 8 tygodni życia, prawo do zasiłku/urlopu macierzyńskiego kończy się po 7 dniach od chwili zgonu dziecka.

Ustanie zatrudnienia w okresie ciąży kobiety w wyniku ogłoszenia upadłości/likwidacji pracodawcy skutkuje – w wypadku niezaoferowania kobiecie innego zatrudnienia – prawem kobiety do zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, wypłacanego aż do dnia porodu.

 Niezależnie od instytucji urlopu macierzyńskiego Kodeks Pracy przewiduje prawo pracownika-ojca wychowującego dziecko do urlopu ojcowskiego (tzw. urlop tacierzyński) w wymiarze 2 tygodni, nie dłużej jednak, niż od ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia (Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy Art. 1823 §1).

PRZESŁANKAMI UZYSKANIA ZASIŁKU OPIEKUŃCZEGO SĄ:

– trwanie okresu ubezpieczenia;

– konieczność osobistego sprawowania opieki nad:

a. małoletnim dzieckiem zdrowym w wieku do 8 lat w wypadku nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, przedszkola lub szkoły/porodu lub choroby małżonka sprawującego stałą opiekę nad dzieckiem, o ile poród lub choroba uniemożliwiają sprawowanie tej opieki/pobytu małżonka sprawującego stałą opiekę nad dzieckiem w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej;

b. małoletnim dzieckiem chorym w wieku do lat 14

c. innym chorym członkiem rodziny małżonkiem, rodzicem, teściem, wnukiem, rodzeństwem, dzieckiem w wieku ponad 14 lat).

Skorzystanie z zasiłku opiekuńczego wiąże się ze zwolnieniem z wykonywania obowiązków pracowniczych.

Wymóg konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem rozumieć należy jako brak innych członków rodziny, mogących opiekę tę sprawować (inaczej: w wypadku sprawowania opieki nad chorym dzieckiem do lat 2).

Uprawnionymi do skorzystania z zasiłku są alternatywnie matka lub ojciec dziecka – ten, który wystąpi z wnioskiem o wypłatę zasiłku za dany okres sprawowania opieki.

Okres przysługiwania zasiłku/zwolnienia z wykonywania obowiązków pracowniczych wynosi liczbę dni niezbędnych do osobistego sprawowania opieki – nie więcej jednak, niż 60 dni w roku kalendarzowym (w wypadku sprawowania opieki nad małoletnim dzieckiem) lub 14 dni (w wypadku sprawowania  opieki nad innym członkiem rodziny, w tym dzieckiem ponad 14-letnim).

W wypadku sumowania okresów zasiłku opiekuńczego, wypłacanego z różnych tytułów, łączny okres wypłaty nie może przekroczyć 60 dni w roku kalendarzowym.

Obowiązującym od 2009 r. rozwiązaniem jest prawo ojca dziecka do zasiłku opiekuńczego w wymiarze maksimum 8 tygodni (nie dłużej, niż do ukończenia przez dziecko 8 tygodni życia) za okres przebywania matki w szpitalu. Rozwiązanie to funkcjonuje niezależnie od omówionego wyżej prawa do zasiłku (w wymiarach do 60 i do 14 dni). Pozwala ono także na skorzystanie z zasiłku opiekuńczego – w miejsce ojca – przez innego ubezpieczonego członka rodziny, który przerwie działalność zarobkową w celu roztoczenia opieki nad dzieckiem.

Jako świadczenie pieniężne zasiłek opiekuńczy ma za podstawę przeciętny miesięczny przychód za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających powstanie niezdolności do pracy i wynosi 80% wynagrodzenia.

Prawo do wypłaty zasiłku opiekuńczego nie dotyczy okresów, w których ubezpieczony:

– zachowuje w oparciu o przepisy szczególne prawo do wynagrodzenia;

– korzysta z urlopu bezpłatnego lub wychowawczego;

– jest tymczasowo aresztowany lub odbywa karę pozbawienia wolności chyba, że podlega ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba skierowana do pracy w okresie tymczasowego aresztowania lub odbywania kary;

– wykonywał w okresie zwolnienia lekarskiego pracę zarobkową, albo wykorzystywał to zwolnienie niezgodnie z jego celem.

            Ubiegając się o przyznanie zasiłku opiekuńczego pamiętać należy o wymogach formalnych, warunkujących skorzystanie z niego. W wypadku konieczności roztoczenia opieki nad dzieckiem zdrowym do lat 8 niezbędną podstawą do przyznania zasiłku będą:- samo oświadczenie osoby uprawnionej, gdy chodzi o przypadek nieprzewidzianego zamknięcia żłobka/przedszkola/szkoły;- decyzja inspektora sanitarnego o izolacji, gdy chodzi o przypadek izolacji dziecka związany z zaistnieniem podejrzenia o nosicielstwo choroby zakaźnej;- zaświadczenie lekarskie, wydane na standardowym (zwykłym) blankiecie, gdy chodzi o przypadek choroby, pobytu małżonka sprawującego stałą opiekę nad dzieckiem w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej, lub porodu.

Sprawując opiekę nad dzieckiem chorym lub innym członkiem rodziny zatroszczyć musimy się o uprzednie uzyskanie zaświadczenia lekarskiego, wystawionego na formularzu ZUS ZLA.

PRZESŁANKĄ UZYSKANIA ZASIŁKU POGRZEBOWEGO jest pokrycie

kosztów pogrzebu osoby ubezpieczonej/pobierającej emeryturę lub rentę/członka rodziny wyżej wymienionych/osoby spełniającej w chwili śmierci warunki do uzyskania i pobierania emerytury, ale jej nie pobierającej/osoby, która pobierała zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne, zasiłek macierzyński, albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia przez:

– członka rodziny tej osoby;

– pracodawcę/dom pomocy społecznej/gminę/powiat/osobę prawną kościoła katolickiego lub związku wyznaniowego.

Wysokość zasiłku pogrzebowego stanowi obecnie stałą kwotę 4000 zł, kwota ta jednak może w przyszłości ulegać zmianom.

  Podstawa prawna:

–  Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 z późn. zm.);

–  Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. z 2002 r., Nr 199, poz. 1673 z późn. zm.);

Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach (Dz.U.  z 2002 r., Nr 199, poz. 1674 z późn. zm.);

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (Dz.U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 z późn. zm.);

Rozporządzenie Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r., Nr 105, poz. 869).

Zygmunt Marek Miszczak

Copyright Ⓒ 2011 - 2016 LFOON-SW

Administrator 2011 - 2016 Mateusz Urbański