BIULETYN INFORMACYJNY
OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

Zapisz się na newsletter

Upawnienia ON powrót
11 Listopad 2011

Uprawnienia osób niepełnosprawnych związane z pracą

Począwszy od etapu rekrutacji, przez cały okres zatrudnienia osoba niepełnosprawna korzysta z wielorakich form opieki prawa. Niepełnosprawność stanowi także przesłankę skorzystania z określonych uprawnień przez osoby zamierzające podjąć oraz prowadzące samodzielną działalność gospodarczą. Pewna zmienność w zakresie obowiązujących w tym względzie przepisów każe tym uważniej przyjrzeć się aktualnym rozwiązaniom prawnym.

 NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ NIE MOŻE BYĆ PODSTAWĄ ODMOWY ZATRUDNIENIA LUB ZWOLNIENIA PRACOWNIKA. Przeciwne zachowanie pracodawcy stanowi przesłankę jego zaskarżenia przed sądem pracy jako przejawu dyskryminacji. Pracownik nie musi zatem się lękać niekorzystnego wpływu orzeczonej niepełnosprawności na swoją sytuację zawodową. Ujawnienie orzeczenia o niepełnosprawności stanowić zaś może podstawę skorzystania z ulg i uprawnień, przysługujących mu z tytułu jego posiadania.

Równocześnie jednak ujawnienie faktu niepełnosprawności nie jest obowiązkiem (kandydata na) pracownika. Obowiązkiem takim jest natomiast poinformowanie pracodawcy o stanie zdrowia w zakresie mogącym mieć znaczenie ze względu na dobro zakładu pracy i powierzone mienie oraz ewentualne zagrożenia dla siebie samego i innych pracowników. Wynika to z przepisów bhp. Obowiązek przedstawienia pracodawcy (kopii) orzeczenia o niepełnosprawności pojawia się w momencie zadeklarowania woli skorzystania ze wspomnianych wyżej ulg i uprawnień.

 DO ULG I UPRAWNIEŃ NIEPEŁNOSPRAWNEGO PRACOWNIKA NALEŻĄ:

  • ograniczenie czasu pracy do 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo. Limit ten jest inny w wypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, o ile ci ostatni (rozwiązanie obowiązujące od 1 stycznia 2012 r.) przedstawią zaświadczenie lekarza medycyny pracy lub lekarza prowadzącego o celowości zastosowania skróconej normy czasu pracy. W takim wypadku limit czasu pracy wynosi 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Zastosowanie skróconej normy czasu pracy nie ma wpływu na wielkość uposażenia pracownika;

  • zakaz zatrudnienia w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych. Wszystkie wymienione wyżej ograniczenia czasu pracy nie obowiązują w wypadku zatrudnienia do pracy przy pilnowaniu oraz w wypadku wyrażenia zgody na ich zniesienie przez lekarza medycyny pracy/lekarza prowadzącego na wniosek pracownika;

  • dodatkowa przerwa w pracy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek w wymiarze 15 minut;

  • przysługujący pracownikom o orzeczonym znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni rocznie (prawo do skorzystania zeń osoba niepełnosprawna nabywa po przepracowaniu 1 roku od dnia zaliczenia jej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności). Urlop dodatkowy nie przysługuje osobom, których wymiar urlopu wypoczynkowego przekracza z innego tytułu 26 dni roboczych oraz uprawnionych do dodatkowego urlopu wypoczynkowego na podstawie odrębnych przepisów;

  • przysługujący osobom z orzeczonym znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności urlop przeznaczony na uczestnictwo w turnusie rehabilitacyjnym. Jego wymiar nie może przekraczać 21 dni w roku, przy czym łączny wymiar urlopu dodatkowego 10-dniowego oraz urlopu przeznaczonego na udział w turnusie rehabilitacyjnym nie może przekraczać 21 dni;

  • przysługujące osobom z orzeczonym znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności uprawnienie do zwolnienia z pracy w celu poddania się badaniom specjalistycznym, zabiegom leczniczym lub usprawniającym, bądź w celu zaopatrzenia się w sprzęt ortopedyczny lub jego naprawy. Przesłanką skorzystania z tego zwolnienia jest niemożność dokonania wymienionych czynności poza czasem pracy. Za czas takiego zwolnienia pracownik pobiera wynagrodzenie tak, jak za urlop wypoczynkowy.

UPRAWNIENIEM OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNEJ JEST SKORZYSTANIE Z SYSTEMOWEGO WSPARCIA, JAKIE W ZARESIE ZATRUDNIENIA OFERUJE JEJ PAŃSTWOWY FUNDUSZ REHABILITACJI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH. WSPARCIE TO DOKONUJE SIĘ W NASTĘPUJĄCYCH PŁASZCZYZNACH ZADAŃ:

  •  ZADANIA REALIZOWANE BEZPOŚREDNIO PRZEZ PFRON. Należą do nich:

 ●refundacja składek na ubezpieczenie społeczne. Do refundacji uprawnione są osoby niepełnosprawne prowadzące działalność gospodarczą, niepełnosprawni rolnicy oraz rolnicy zobowiązani do opłacania składek za niepełnosprawnego domownika. Warunkiem refundacji jest terminowe opłacenie składek w całości oraz brak zaległości wobec Funduszu przekraczających kwotę 100 zł. Przesłanką wykluczającą skorzystanie z refundacji jest też trudna sytuacja ekonomiczna osoby uprawnionej oraz sfinansowanie składek ze środków publicznych. Osobie niepełnosprawnej prowadzącej działalność gospodarczą przysługuje refundacja składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Wymiar refundacji zależny jest od stopnia niepełnosprawności osoby uprawnionej i wynosi 100% dla osób o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności; 60% dla osób o umiarkowanym i 30% dla osób o lekkim stopniu niepełnosprawności (Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych).Niepełnosprawnemu rolnikowi lub rolnikowi zobowiązanemu do opłacania składek za niepełnosprawnego domownika przysługuje refundacja składek na ubezpieczenia społeczne rolników: wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie oraz emerytalno-rentowe (Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników).

 ●dofinansowanie do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych. Przysługuje ono pracodawcy prowadzącemu zakład pracy chronionej, pracodawcy zatrudniającemu w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy mniej niż 25 pracowników oraz pracodawcy zatrudniającemu w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy co najmniej 25 pracowników, spośród których co najmniej 6% (wskaźnik zatrudnienia) stanowią osoby niepełnosprawne.

Pracownik wliczany jest do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych z chwilą przedstawienia pierwszego orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność. W wypadku kolejnych orzeczeń – począwszy od złożenia wniosku o wydanie orzeczenia, o ile z tego ostatniego wynikać będzie fakt niepełnosprawności w momencie składania wniosku. Zasadą jest, iż wniosek złożony winien zostać nie później, niż w dniu następującym po dniu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia. Niedotrzymanie tego terminu nie musi się wiązać z negatywnymi dla pracownika/pracodawcy konsekwencjami – pracodawca wlicza bowiem pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych w okresie do 3 miesięcy poprzedzających dzień przedstawienia pracodawcy kolejnego orzeczenia – jeżeli z jego treści wynika, iż w tym okresie pracownik ten był niepełnosprawny.

Przesłanką wykluczającą dofinansowanie do wynagrodzeń jest sfinansowanie wynagrodzenia ze środków publicznych (w wypadku częściowego sfinansowania ze środków publicznych, dofinansowanie ze środków PFRON przysługuje w pozostałej części); występowanie zaległości wobec Funduszu przekraczających kwotę 100 zł; trudna sytuacja ekonomiczna pracodawcy; ciążący na tym ostatnim obowiązek zwrotu pomocy. Dofinansowanie nie przysługuje w stosunku do pracowników o umiarkowanym lub lekkim stopniu niepełnosprawności, którzy mają ustalone prawo do emerytury. Dofinansowanie do wynagrodzeń stanowi formę pomocy publicznej na zatrudnianie osób niepełnosprawnych; pomoc tego rodzaju nie może przekroczyć kwoty 10 mln Euro dla jednego przedsiębiorstwa rocznie.

Wymiar dofinansowania zależny jest od stopnia niepełnosprawności pracownika i daje się przedstawić w postaci następującej tabeli.

Dofinansowanie do wynagrodzeń

Maksymalny wymiar pomocy dla stopnia niepełnosprawności

Powiększenie maksymalnego wymiaru pomocy w wypadku niepełnosprawności spowodowanej chorobą psychiczną, upośledzeniem umysłowym, całościowymi zaburzeniami rozwoju, epilepsją, pozbawieniem wzroku

Nieprzekraczalny próg dofinansowania

znacznego

umiarkowanego

lekkiego

Dla pracodawcy wykonującego działalność gospodarczą

Dla pozostałych pracodawców

Obecnie

160% kwoty najniższego wynagrodzenia

140% kwoty najniższego wynagrodzenia

60% kwoty najniższego wynagrodzenia

+40% kwoty najniższego wynagrodzenia

75% faktycznie poniesionych miesięcznych kosztów pracy

90% faktycznie poniesionych miesięcznych kosztów pracy

Począwszy od wniosków składanych za styczeń 2012 r.

170% kwoty najniższego wynagrodzenia

125% kwoty najniższego wynagrodzenia

50% kwoty najniższego wynagrodzenia

Począwszy od wniosków składanych za lipiec 2012 r.

180% kwoty najniższego wynagrodzenia

115% kwoty najniższego wynagrodzenia

45% kwoty najniższego wynagrodzenia

 wsparcie zakładów pracy chronionej. Przysługuje ono pracodawcy, który prowadzi zakład pracy chronionej o wskaźniku zatrudnienia osób niepełnosprawnych minimum 50% (w tym minimum 20% o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności) z tytułu kosztów wynikających z zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Mogą nimi być koszty budowy lub rozbudowy obiektów i pomieszczeń zakładu, transportowe i administracyjne.

  •  ZADANIA REALIZOWANE PRZEZ SAMORZĄD WOJEWÓDZKI. Należy do nich dofinansowanie kosztów tworzenia i działania zakładów aktywności zawodowej.

Zakład Aktywności Zawodowej to utworzona przez gminę, powiat, fundację, stowarzyszenie lub inną organizację społeczną, wyodrębniona pod względem organizacyjnym i finansowym jednostka, której statutowym zadaniem jest rehabilitacja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych.

 Działalność ZAZ nie ma charakteru komercyjnego, bowiem uzyskane przezeń dochody przeznaczane są na cele związane z aktywnością zawodową osób niepełnosprawnych. Warunkiem funkcjonowania danej jednostki organizacyjnej w charakterze zaz jest zatrudnianie co najmniej 70% osób niepełnosprawnych o znacznym stopniu niepełnosprawności, bądź o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, o ile stwierdzono u nich autyzm, upośledzenie umysłowe lub chorobę psychiczną (w wypadku tych trzech kategorii niepełnosprawnych wskaźnik zatrudnienia osób skierowanych z warsztatów terapii zajęciowej nie może przekraczać 35%). Przesłanką uznania danej jednostki organizacyjnej za zaz przez wojewodę jest spełnienie szczególnych warunków w zakresie przystosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych obiektów i pomieszczeń oraz zapewnienie tym osobom należytej opieki medycznej, poradnictwa i usług rehabilitacyjnych.

 ZADANIA REALIZOWANE PRZEZ SAMORZĄD POWIATOWY. Należą do nich:

 ●zwrot kosztów przystosowania i adaptacji stanowisk pracy do potrzeb osób niepełnosprawnych. Ta forma wsparcia osób niepełnosprawnych ukierunkowana jest na zatrudnienie osoby niepełnosprawnej, bowiem zwrot kosztów dotyczy osób bezrobotnych/poszukujących pracy i niepozostających w zatrudnieniu, a skierowanych do pracy przez urzędy pracy oraz tych osób pozostających dotąd w zatrudnieniu pracodawcy, których niepełnosprawność powstała bez winy pracodawcy i pracownika (naruszenia przepisów – np. przepisów prawa pracy) w okresie zatrudnienia.

Zwróceniu podlegają poniesione przez pracodawcę zatrudniającego przez okres co najmniej 36 miesięcy osoby niepełnosprawne, koszty adaptacji pomieszczeń zakładu pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej; przystosowania lub nabycia urządzeń ułatwiających osobie niepełnosprawnej wykonywanie pracy lub funkcjonowanie w zakładzie pracy; zakupu jak również autoryzacji oprogramowania na użytek pracowników niepełnosprawnych, urządzeń i technologii wspomagających lub przystosowanych do potrzeb wynikających z niepełnosprawności; rozpoznania przez pracowników medycyny pracy stosownych potrzeb osób niepełnosprawnych.

Nie mogą zostać zwrócone koszty poniesione przez pracodawcę przed dniem podpisania przezeń umowy ze starostą o zwrot kosztów przystosowania stanowiska/ stanowisk pracy. Koszty poniesione na rozpoznanie przez pracowników medycyny pracy potrzeb osób niepełnosprawnych nie mogą przekraczać 15 % ogółu kosztów poniesionych na przystosowania stanowiska pracy.

Na przystosowanie stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej ze środków PFRON przeznaczona zostać może nie więcej, niż dwudziestokrotność przeciętnego wynagrodzenia (Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 marca 2011 r. w sprawie zwrotu dodatkowych kosztów związanych z zatrudnianiem pracowników niepełnosprawnych).

 ●zwrot kosztów wyposażenia stanowisk pracy. Jego przesłanką jest zatrudnienie przez pracodawcę przez okres co najmniej 36 miesięcy osoby niepełnosprawnej zarejestrowanej w urzędzie pracy jako bezrobotna albo poszukująca pracy niepozostająca w zatrudnieniu. Górną granicą zwrotu kosztów wyposażenia stanowisk pracy jest piętnastokrotność przeciętnego wynagrodzenia. Starosta, z którym pracodawca zawiera umowę, nie zwraca kosztów poniesionych przed dniem jej zawarcia. Zwrot kosztów poprzedzony być musi uzyskaniem w Państwowej Inspekcji Pracy opinii o przystosowaniu stanowiska pracy do potrzeb wynikających z niepełnosprawności pracownika (Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznejz dnia 11 marca 2011 r. w sprawie zwrotu kosztów wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej).

 ●zwrot miesięcznych kosztów zatrudnienia pracowników pomagających pracownikowi niepełnosprawnemu w pracy.Zwrotowi podlegają koszta pracy wykonanej w celu pomocy osobie niepełnosprawnej w zakresie komunikowania się z otoczeniem oraz wykonania czynności zbyt trudnych do samodzielnego wykonania przez osobę niepełnosprawną. Kwotę zwrotu oblicza się mnożąc kwotę najniższego wynagrodzenia przez iloraz liczby godzin w miesiącu poświęconych wyłącznie w celu pomocy osobie niepełnosprawnej i liczby godzin pracy pracownika niepełnosprawnego. Liczba godzin poświęconych na pomoc osobie niepełnosprawnej nie może przekraczać 20% liczby godzin pracownika w miesiącu. Nie podlegają zwrotowi koszty poniesione przez pracodawcę przed podpisaniem przezeń umowy za starostą (Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 marca 2011 r. w sprawie zwrotu dodatkowych kosztów związanych z zatrudnianiem pracowników niepełnosprawnych).

 refundacja kosztów szkolenia pracowników niepełnosprawnych. Wysokość refundacji nie może przekroczyć wysokości 2-krotnego przeciętnego wynagrodzenia na jedną osobę niepełnosprawną. Nie może też przekroczyć – w wypadku małych przedsiębiorców – 55% kosztów szkolenia specjalistycznego i 80% kosztów szkolenia ogólnego; w wypadku średnich przedsiębiorców – 45% kosztów szkolenia specjalistycznego i 80% kosztów szkolenia ogólnego; w wypadku dużych przedsiębiorców – 35% kosztów szkolenia specjalistycznego i 70% kosztów szkolenia ogólnego. Nie podlegają refundacji koszty poniesione przez pracodawcę przed podpisaniem przezeń umowy ze starostą (Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 marca 2009 r. w sprawie warunków i trybu dokonywania refundacji kosztów szkolenia pracowników niepełnosprawnych).

 dotacja na podjęcie działalności gospodarczej rolniczej albo na wniesienie wkładu do spółdzielni socjalnej. Dotacja na wymienione wyżej cele nie może przekraczać wysokości piętnastokrotnego przeciętnego wynagrodzenia. Warunkiem jej przyznania jest brak przyznania innej bezzwrotnej pomocy publicznej na ten cel. Kolejne etapy na drodze przyznania dotacji wyznaczają: – złożony u starosty wniosek o udzielenie dotacji; – udzielona w terminie 30 dni pozytywna lub (uzasadniona) negatywna decyzja starosty; – ewentualna negocjacja warunków umowy; – zawarta do 14 dni od zakończenia negocjacji umowa ze starostą. Przy podejmowaniu decyzji starosta kieruje się kryteriami takimi, jak: – przewidywane efekty ekonomiczne przedsięwzięcia; – popyt i podaż na rynku lokalnym na planowaną działalność; – kalkulacja wydatków w ramach wnioskowanych środków; – uprawnienia, kwalifikacje i wysokość środków własnych wnioskodawcy; – wysokość środków PFRON przeznaczonych w danym roku na przedmiotowy cel. Przesłanką wykluczającą przyznanie środków PFRON na dany cel jest rozpoczęcie działalności gospodarczej przed przyznaniem dotacji.

 ●dofinansowanie oprocentowania kredytu bankowego zaciągniętego na kontynuowanie działalności gospodarczej albo prowadzenie własnego lub dzierżawionego gospodarstwa rolnego. Przesłanką udzielenia dofinansowania jest nieskorzystanie przez uprawnionego z pożyczki na podjęcie działalności gospodarczej lub rolniczej (bądź jej spłacenie lub umorzenie) oraz nieskorzystanie z bezzwrotnych środków na podjęcie działalności gospodarczej lub rolniczej bądź upływ co najmniej 24 miesięcy prowadzenia tej działalności od dnia otrzymania pomocy. Maksymalny wymiar dofinansowania wynosi 50% oprocentowania kredytu bankowego.

wsparcie osób niepełnosprawnych bezrobotnych lub poszukujących pracy. Ze środków PFRON finansowana jest działalność powiatowych urzędów pracy w zakresie szkoleń, staży, prac interwencyjnych, kosztów przygotowania zawodowego w miejscu pracy osób niepełnosprawnych zarejestrowanych jako poszukujące pracy i niepozostających w zatrudnieniu.

Podstawa prawna:

  • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z póżn. zm.);

  • Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721);

  • Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 maja 2003 r. (Dz. U. Nr 88, poz. 808);

  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 marca 2011 r. w sprawie zwrotu dodatkowych kosztów związanych z zatrudnianiem pracowników niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 62, poz. 316);

  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 marca 2011 r. w sprawie zwrotu kosztów wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej (Dz. U. Nr 62, poz. 317);

  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 marca 2009 r. w sprawie warunków i trybu dokonywania refundacji kosztów szkolenia pracowników niepełnosprawnych (Dz. U. z 2009 r. Nr 57, poz. 472);

  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2007 r. w sprawie zakładów aktywności zawodowej (Dz. U. z 2007 r. Nr 242, poz. 1776);

  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 kwietnia 2009 r. w sprawie pomocy finansowej udzielanej pracodawcom prowadzącym zakłady pracy chronionej ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (Dz. U. z 2009 r. Nr 70, poz. 603);

  • Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.);

  • Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.);

  • Rozporządzenie Rady Ministrów z 16 grudnia 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zakresu informacji przedstawianych przez podmiot ubiegający się o pomoc inną niż pomoc de minimis lub pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie (Dz.U. z 2010 r. Nr 254, poz. 1704);

  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 lutego 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 50, poz. 261);

  • Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r. Nr 59, poz. 404 z późn. zm.);

  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 stycznia 2009 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2009 r. Nr 8, poz. 42 z późn. zm.).

Zygmunt Marek Miszczak

Copyright Ⓒ 2011 - 2016 LFOON-SW

Administrator 2011 - 2016 Mateusz Urbański