BIULETYN INFORMACYJNY
OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

Zapisz się na newsletter

16 Czerwiec 2014

W kierunku upodmiotowienia osób chorujących psychicznie

Środowiska, osoby i instytucje zaangażowane w służbę osobom po przebytym kryzysie psychicznym, ucieszyć musi fakt zawiązania Porozumienia na Rzecz Wspierania Osób Chorujących Psychicznie. Inaugurująca działalność Porozumienia konferencja odbyła się dn. 12. VI. w siedzibie Akademii Pedagogiki Specjalnej przy ul. Szczęśliwickiej 40 w Warszawie. Sama inicjatywa wspólnych działań na rzecz osób chorujących zrodziła się w Wydziale Stosowanych Nauk Społecznych APS i zmierza do powołania szerokiej reprezentacji niemedycznych środowisk zaangażowanych we wsparcie takich osób.

 

010

 

Z uwagi na bogaty program konferencji, poniższa relacja skupi się z konieczności jedynie na niektórych spośród rozwijanych przez prelegentów wątków. Intencją organizatorów spotkania było umożliwienie przedstawicielom ośrodków wsparcia, stowarzyszeń, wolontariuszom i osobom z doświadczeniem choroby psychicznej zapoznania się z dotychczas podejmowanymi działaniami, a także wymiany poglądów oraz zaplanowania przyszłych inicjatyw.

W pierwszym spośród merytorycznych wystąpień, poświęconym tematowi „Dlaczego Porozumienie?”, dr hab. prof. APS Paweł Bronowski z Instytutu Psychologii Stosowanej APS wzywał do przezwyciężenia wyłącznie medycznej perspektywy myślenia o osobach chorujących. W perspektywie interdyscyplinarnej nie powinno natomiast zabraknąć miejsca na pytania: – Czy osoby chorujące psychicznie żyją dobrym życiem? – Czy mogą czerpać zeń satysfakcję? – Czy są szczęśliwe? W dążeniu do ustanowienia platformy wspólnych działań nie powinien zainteresowanym przeszkadzać brak rozwiązań systemowych, bowiem właśnie powstanie reprezentacji wielu środowisk umożliwić może realizację celu podstawowego: skutecznego wspierania osób chorujących w szerokim interdyscyplinarnym wymiarze. Umiejscowienie działań na rzecz ustanowienia takiej reprezentacji w Wydziale Nauk Społecznych APS sprzyjać będzie natomiast prowadzeniu kompetentnej dyskusji i prezentowaniu tez przy wykorzystaniu wsparcia ekspertów.

W wystąpieniu poświęconym „Formom wsparcia dla osób chorych psychicznie świadczonym w ramach systemu pomocy społecznej” Dyrektor Wydziału Polityki Społecznej Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego Wiesława Kacperek-Biegańska zaprezentowała szerokie spektrum instytucjonalnych działań podjętych na rzecz środowiska w oparciu o obowiązującą Ustawę o pomocy społecznej (Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego nie jest bowiem, jak dotychczas, realizowany). Pomimo dużej dynamiki rozwoju ośrodków wsparcia w tym województwie (niemal co roku powstaje nowy ŚDS) nie brakuje też bolączek, do których należy np. niewielki metraż istniejących i powoływanych placówek.

Przedstawiciel Grupy Wsparcia Osób z Doświadczeniem Kryzysu Psychicznego TROP zapoznał zebranych z dotychczasowym doświadczeniem grupy, w tym obejmującym udział jej członków w spotkaniach z młodzieżą szkolną. Spotkania te – dla osób chorujących będące formą rehabilitacji i walki z własnym lękiem poprzez publiczne wystąpienia – posiadały zarazem dla wszystkich ich uczestników niekwestionowany walor edukacyjny. Grupa ma w swoim dorobku stworzenie ulotki informującej o podjętych działaniach TROP, a także próby wypracowania i upowszechnienia standardów w zakresie relacji pracodawca – pracownik chorujący psychicznie. Te ostatnie obejmują m.in. postulaty: (krótkiego) precyzowania poleceń przez pracodawcę; zapewnienia pracownikowi możliwości harmonijnego włączenia się w ogół wymogów wynikających z dyscypliny pracy; wystrzegania się przez pracodawcę gestów wyrażających niezadowolenie. Prelegent wyjaśnił także zebranym genezę nazwy grupy: TROP to ścieżka, którą osoby chorujące mogą podążać dzięki wsparciu działań grupy.

Dr Artur Kochański z Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, Przewodniczący Sekcji Psychiatrii Środowiskowej i Rehabilitacji Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego zarysował główne linie „Współpracy psychiatrii i niemedycznych programów wsparcia” na Lubelszczyźnie. Współpraca ta zaowocowała dotychczas prężnym rozwojem psychiatrii środowiskowej w tym województwie, czego przykładem może być powołanie Lubelskiego Centrum Zdrowia Psychicznego (I i II Klinika Psychiatrii SPSK Nr 1 oraz Ośrodek Psychiatrii Środowiskowej i Psychoterapii Ex Cordis), Punktu Informacyjno-Konsultacyjnego przy ul. Gospodarczej 32 w Lublinie, czy też realizacja niektórych innych projektów („Przyjazny Świat” – w oparciu o partnerstwo LSOZP z Fundacją Inicjatyw Menadżerskich; „Przyjazny Uniwersytet” – partnerstwo LSOZP z UMCS; „Droga do samodzielności” – dotowany przez PFRON i in.).

Dyrektor Mazowieckiego Centrum Polityki Społecznej Barbara Kucharska przybliżyła zebranym elementy humanistycznej strategii pomocy osobom chorującym psychicznie świadczonej przez Centrum. Przewodnim motywem podejmowanych przez tę instytucję działań jest intencja, aby osoby chorujące utrzymywały się w linii samodzielności jak najdłużej. Służby społeczne nie są jednakże przygotowane, aby łatwo stwierdzić, na jakim poziomie niesamodzielności jest osoba, aktualnie opuszczająca placówkę społeczną. Także istniejąca sieć placówek wsparcia nie charakteryzuje się wystarczającym zharmonizowaniem z występującymi potrzebami środowiska. Pomimo dużej ilości WTZ na terenie województwa mazowieckiego, istnieją tylko dwa kluby samopomocy (oba w Warszawie). W projektowaniu podejmowanych działań najistotniejsze jest jednak zachowanie niezbędnej empatii. Powinniśmy napisać strategię deinstytucjonalizacji usług na rzecz osób z zaburzeniami psychicznymi – konkludowała mówczyni.

Zarysowaną przez Barbarę Kucharską perspektywę ogólnowojewódzką uszczegółowiła Dyrektor Biura Pomocy i Projektów Społecznych m. st. Warszawy Irena Chmiel, wypowiadająca się na temat „Warszawskiej oferty oparcia społecznego dla osób chorujących psychicznie”. Rezygnując z przytoczenia szeregu danych zaprezentowanych przez mówczynię, przywołam tutaj jedynie przykłady instytucji świadczących skuteczną służbę środowisku osób chorujących. Wymienić należy zwłaszcza Warszawski Dom pod Fontanną, czyli ośrodek wsparcia i integracji społecznej współprowadzony przez osoby chorujące psychicznie z unikalnym programem zatrudnienia przejściowego, czy DPS „Leśny” z 200 miejscami dla przewlekle chorych. W kontekście zaś celowości wykorzystania mieszkań chronionych jako narzędzia humanizacji losu osób chorujących, prelegentka wymieniła dwie istniejące koncepcje: – widzącą w mieszkaniach chronionych formę terapii oraz – sytuującą mieszkania chronione jako element wzmacniający osobę chorującą już po kryzysie psychicznym. Wydaje się, iż jedynie druga z tych koncepcji łączy należycie wymogi subiektywnych potrzeb osób chorujących z możliwościami efektywnego wykorzystania zasobów lokalowych pozostających w dyspozycji miasta.

Szerokie spektrum wiedzy, przybliżonej słuchaczom przez przedmówców dopełnił perspektywą humanistyczną dr hab. Hubert Kaszyński z Instytutu Socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wypowiadając się na temat „Umacniania w praktyce społecznej”, przywołał postać Marie Balter (1930-1998) jako przykład efektywnie podjętej przez osobę chorującą pracy nad własnym zdrowieniem. Poruszająca serca słuchaczy historia małej Pat (pierwsze imię dziewczynki) dowodziła niezwykłych potencjałów drzemiących w podejmującej decyzję o własnym zdrowieniu osobie chorującej. Droga Pat wiodła zaś od oddania przez matkę alkoholiczkę do domu dziecka, późniejszej adopcji – poprzez szereg traumatycznych doświadczeń (izolacja w piwnicy jako remedium na występujące stany lękowe, pobyt w szpitalu i półroczny okres trwania w pozycji embrionalnej bez ruchu) – po późniejsze, z trudem i kosztem ogromnych ofiar odnoszone sukcesy.

Marie Balter może być przykładem osoby, której hart ducha pozwolił na przezwyciężenie wielu spośród – wydawałoby się nieusuwalnie – wpisanych w chorobę psychiczną ograniczeń. Nie tylko ukończyła College i stała się pracownikiem socjalnym w szpitalu, ale podjąwszy studia na Harvard University, swój wielki potencjał osobisty postawiła w służbę osobom chorującym, zajmując się m.in. edukacją społeczną.

Druga część konferencji toczyła się w formie czterech, równolegle obradujących, grup dyskusyjnych. Tematami dyskusji były:

– Co w praktyce znaczy środowiskowy ośrodek wsparcia?

– Ruch samopomocowy osób z doświadczeniem kryzysu psychicznego – możliwości i ograniczenia.

– Jak skutecznie zapobiegać stygmatyzacji osób chorujących psychicznie?

– Integracja środowiska profesjonalistów zaangażowanych w programy wsparcia.

Jakkolwiek osobiście uczestniczyć mogłem tylko w jednej z wybranych grup dyskusyjnych (wybrałem drugą spośród wymienionych), podam niniejszym wyniki obrad każdej z tych grup. Jest to możliwe, ponieważ ostatnia część konferencji poświęcona była właśnie podsumowaniu grup dyskusyjnych. W części tej wypowiedzieli się:

– P. Ewa Deja, dokonująca podsumowania dyskusji na temat integracji środowiska profesjonalistów. Wnioski z obrad tej grupy mówiły, iż profesjonalistą może być każdy użytkownik psychiatrii, któremu na sercu leży dobro innego człowieka. O każdej zaś osobie mówić należy przede wszystkim w kontekście zdrowia, a nie choroby. Sformułowano postulat powoływania grup samopomocowych o interdyscyplinarnym profilu działalności.

Przedstawiciel Grupy Wsparcia Osób z Doświadczeniem Kryzysu Psychicznego TROP i dr Hubert Kaszyński referowali dyskusję na temat działań samopomocowych. Konkretnym rezultatem dyskusji w tej grupie było zaproszenie przedstawiciela grupy TROP do jednego z deklarujących chęć współpracy ŚDS w Warszawie. Niektóre spośród zgłoszonych wniosków wskazywały także na potrzebę dbałości o poziom kwalifikacji merytorycznych i technicznych osób zabierających się do pracy w służbie osób chorujących. Zaakcentowano też potrzebę rozwiązania kwestii sposobu zapewnienia wynagrodzeń osobom zaangażowanym w działalność edukacyjną.

– Dr Artur Kochański podsumowujący dyskusję na temat środowiskowego modelu wsparcia. Uczestnicy tej grupy dyskusyjnej zwracali uwagę na niezbędne rozróżnienia w zakresie sposobu rozumienia systemu wsparcia. Wsparcie to coś szerszego, niż leczenie – w podejmowanych działaniach na rzecz środowiska chodzi właśnie raczej o wsparcie, niż opiekę. Życie osoby chorującej to nie tylko leczenie i korzystanie z opieki, ale też wiele form aktywności społecznej. Formułowano wnioski dotyczące uwarunkowań finansowych działań podejmowanych na rzecz środowiska.

– P.Katarzyna Wiktor-Sass podsumowująca obrady poświęcone zagadnieniu, jak przeciwdziałać stygmatyzacji. Edukacja na temat problemów zdrowia psychicznego powinna być procesem towarzyszącym podmiotom życia społecznego od najmłodszych lat. Wkraczać winna do różnych instytucji w oparciu o kryterium należytego rozpoznania źródeł stygmatyzacji. Postulowano ukierunkowanie działań edukacyjnych na zagadnienie relacji pomiędzy chorującym pracownikiem a otoczeniem pracowniczym, przywołując przykład krajów skandynawskich, gdzie na różnych stanowiskach w przedsiębiorstwie pojawiają się osoby pomagające chorującym.

Doceniono także potrzebę wykorzystania środków masowego przekazu, postulując zainicjowanie w nich swoistej „mody na schizofrenię” – tj. programów i audycji uobecniających problematykę zdrowia psychicznego w świadomości odbiorców. Wskazano na instruktywny charakter doświadczeń osób znanych szerokim kręgom społecznym, a które dotknął problem psychiczny. Uczestnicy forum dyskusyjnego postawili hasło: Stop nadmiernej opiece! Osoby chorujące mogą same brać odpowiedzialność za własne życie.

Relację ze spotkania inaugurującego Porozumienie na Rzecz Wspierania Osób Chorujących Psychicznie dopełnić należałoby krótkim choćby zasygnalizowaniem faktu dopełnienia konferencji przez szereg podmiotów, prezentujących swój dorobek i ofertę w toku umiejscowionego w budynku APS kiermaszu. Wymienię zatem jedynie krótko niektóre spośród instytucji udostępniających nieodpłatnie zainteresowanym swoje ulotki, foldery, czasopisma i książki. Do osób chorujących i wspierających je środowisk zaadresowane były ulotki Grupy Wsparcia Osób z Doświadczeniem Kryzysu Psychicznego TROP; wydane przez Zespół Regionalny Koalicji na rzecz Zdrowia Psychicznego broszury Warszawskiego Domu pod Fontanną; ulotki Bródnowskiego Stowarzyszenia Przyjaciół i Rodzin Osób z Zaburzeniami Psychicznymi POMOST; ulotki informujące o (kierowanych do różnych kręgów adresatów) działaniach Warszawskiego Instytutu Psychoterapii; foldery Międzyuczelnianego Centrum Wsparcia Psychologicznego, funkcjonującego na krakowskich uczelniach; foldery ŚDS „Słoneczny Dom” z Warszawy. Otrzymać można było także niektóre numery Biuletynu Rzecznika Praw Obywatelskich, w tym poświęcony „Najważniejszym wyzwaniom po ratyfikacji przez Polskę Konwencji ONZ o Prawach Osób Niepełnosprawnych” i inne książki.

W konferencji wzięły udział delegacje wielu podmiotów, zainteresowanych wspieraniem środowiska osób chorujących psychicznie, m.in. z Warszawy, Krakowa i Lublina (wśród tych ostatnich przedstawiciele Lubelskiego Stowarzyszenia JESTEŚMY). Uczestnicy spotkania wynieśli zeń nie tylko bogatą wiedzę na temat instytucjonalnych alternatyw swojej przyszłej działalności – choć podpisanie i złożenie Deklaracji Porozumienia na Rzecz Wspierania Osób Chorujących Psychicznie stanowiło naturalną konsekwencję uczestnictwa. Przede wszystkim wyjechali umocnieni doświadczeniem solidarności wielu osób i środowisk zaangażowanych w służbę osobom chorującym.

Oby – w ślad za integracją środowiska tych ostatnich – poszły także odpowiedzialne działania i decyzje tych instancji, od których zależy wdrożenie Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego.

Zygmunt Marek Miszczak

PRAWA

Copyright Ⓒ 2011 - 2016 LFOON-SW

Administrator 2011 - 2016 Mateusz Urbański